Hayallerin Üzerine Kanat Çırpmak -4-

 

 İsmet Türker Cedimağar

 

 

            Leonardo ustanın çizimlerinden anlıyoruz ki, o bir kuş gibi uçmayı hedeflemişti. Ancak insanoğlunun gerçekten ilk uçuşu kuş gibi olmayacaktı. Paris’te, Jean-François Pilâtre de Rozier ve François Laurent 21 Kasım 1783’de Mongolfier kardeşlerin yaptıkları dizaynla gerçekleşen ilk balonla uçtular. Onların balonu sıcak hava ile çalışıyordu.

Sıcak hava ile çalışan balonların tarihi aslında Mongolfier Kardeşlerden hayli geriye uzanıyor. Milattan önce 220-80 yılları arasında Çin’de hüküm süren İmparatorluklar döneminde sıcak havanın yükselişinden faydalanmak isteyen Zhuge,Liang bir haberleşme aygıtı olarak balon tasarlar. Bir kağıt torbanın ortasında yanan bir kandil sayesinde yükselen torbanın, gece vakti her taraftan görülmesi onda bir fikrin uyanmasına sebep olmuştur. Esasen döneminin en büyük stratejisti olarak anılmasının hakkını verecek bir buluş gerçekleştirir. Gece yürüşüyü ile sızma yapan düşman görüldüğü zaman gözcü, kandili ateşleyecek ve torba havada yükselirken, özel yapım kağıdın, kandil alevinden yayılan ışıkları tüm yüzeyine yansıtması dolayısı ile uzaklardan görünebilen bir uyarı işareti gerideki birliklere iletilebilecekti. Bugün onun yaptığı dizaynla gerçekleştirilen Konming Feneri diye adlandırılan uçan balonlar uzak doğu kültürünün bir parçası olmuştur. Uzak doğuda bir çok ülkede düzenlenen festivallerde uçan lambalarla yapılan gösteriler bir ışık ziyafeti sunar. Liang’ın tek hüneri bu değildir elbette. Saman askerler (kukla askerler) ve boş kale stratejisi gibi dünya askerlik tarihine hediye ettiği önemli buluşların da sahibidir. Savaşın hile olduğunu bilenler onun büyük dehasını takdir ederler. Çin’de ismi bilgelikle aynı anda anılır.

Bir İngiliz baloncusu Julian Note’un iddiasına göre de Peru’da Nazka kabilelerinin yaptığı farzolunan çizimlerde, bundan yaklaşık ikibin yıl önce sıcak hava balonları ile insanlı uçuşun varolduğu görülmektedir. Henüz bilimsel olarak kanıtlanmamasına rağmen bu iddianın yanlışlığına dair bir açıklama da yapılmamıştır.

Avrupa tarihinde bilinen (kayıtlı) ilk balon uçuşu bir Brezilya’lı rahip olan Bartolomeu de Gusmão tarafından 1709 yılının 8 Ağustos günü, yapılmıştır. İnsansız olarak yapılan bu uçuş Portekiz kralı 5.John ve Portekiz mahkemesi önünde gerçekleşmiştir.

            Aslında krala uzun uğraşlar sonunda ulaşabilmiş ve hava taşıma araçları planladığını anlatmıştır. Yaptığı çalışmalar büyük takdir gördüğünden sarayda kendine bir yer bulabilmiştir. Kral karşısında yaptığı ilk denemede balon ateş alır ve düşer. Bu olay hayal kırıklığından ziyade içindeki azmi teşvik eder ve ikinci deneme iki gün sonra yapılır. Bu kez balon 3,6 metre yükselir. Bu ona kafi gelmez ve üç gün sonra bu sefer kral, kraliçe konuklar ve mahkeme üyelerinin gözü önünde balon tavana kadar yükselir. Saray uşakları tavan tutuşacak diye korkarlar ve sopalarla balonu düşürürler.

 

 

 

Krala içinde insanların bulunacağı bir hava taşıtı yapabileceğini söyler. Çizimleri hazırdır. Passarola adını verdiği bu araçla insanlar taşınabilecektir. Kral çok mutludur. O kadar ki onu profesörlüğe getirir. Mutlu olmayan ise yaptığı işlerin bir musibet getireceğinden korkan Engizisyon belasıdır. Yaptığı çalışmaları yasaklarlar ve kopyaları da imha etmezse ölüm cezası verilebileceğini ima ederler. İnsanlı uçuş bir başka bahara kalmıştır.

 

Devam edecek.....